SIR-2026: ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਜੋੜਨ, ਸੋਧ ਅਤੇ ਕਟਵਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੋ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼
3 ਜੁਲਾਈ 2026 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਨਿਊਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ)
ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ (Election Commission of India) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ SIR (Special Intensive Revision / ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸੁਧਾਰ) ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਹੈ।
ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ SIR-2026 ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਰ ਇੱਕ ਬਾਰੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ।
1. SIR (Special Intensive Revision) ਕੀ ਹੈ?
SIR ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Special Intensive Revision (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸੁਧਾਰ) ਹੈ। ਇਹ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 324(1) ਤਹਿਤ ਚਲਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀਆਂ (Electoral Rolls) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਤਰੁੱਟੀ-ਰਹਿਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣ (Migration), ਨਵੇਂ ਯੋਗ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਮੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। SIR ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਜਾਂ ਫਰਜ਼ੀ ਨਾਮ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ।
2. SIR ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ: ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
SIR ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (House-to-House Enumeration): ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਬੂਥ ਲੈਵਲ ਅਫ਼ਸਰ (BLO) ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਬੂਥ ਲੈਵਲ ਏਜੰਟ (BLA) ਘਰ-ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਵੋਟਰਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਟਾ ਮੈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਬੂਥਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ (Rationalisation of Polling Booths): ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਤਰਕਸੰਗਤ (Rationalise) ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਰਾਫਟ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ (Publication of Draft Roll): ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕੱਚੀ (Draft) ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ (Claims and Objections): ਡਰਾਫਟ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਚੈੱਕ ਕਰਨ, ਨਵੇਂ ਨਾਮ ਜੁੜਵਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗਲਤ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਉਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤਿਮ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ (Final Publication): ਸਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਿਤੀ ‘ਤੇ ਅੰਤਿਮ (Final) ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3. SIR ਦੌਰਾਨ ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਾਰਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
ਨਵੀਂ ਵੋਟ ਬਣਾਉਣਾ (ਫਾਰਮ 6): ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਾਮ ਕਟਵਾਉਣਾ (ਫਾਰਮ 7): ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੋਟਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਫਾਰਮ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ (ਫਾਰਮ 8): ਜੇਕਰ ਵੋਟਰ ਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮ, ਉਮਰ, ਪਿਤਾ/ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਫੋਟੋ ਜਾਂ ਪਤਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ।
ਹਲਕਾ ਜਾਂ ਬੂਥ ਬਦਲਣਾ (ਫਾਰਮ 8): ਇੱਕ ਹੀ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਬਦਲਣ ‘ਤੇ ਵੋਟ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਲਈ।
4. ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (Required Documents)
SIR ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ:
ੳ) ਨਵੀਂ ਵੋਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ (ਫਾਰਮ 6):
ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦਾ ਸਬੂਤ (ਕੋਈ ਇੱਕ): * 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਨਦ)
ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (Birth Certificate)
ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ (Aadhaar Card)
ਪੈਨ ਕਾਰਡ (PAN Card) / ਡ੍ਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ
ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਸਬੂਤ (ਕੋਈ ਇੱਕ):
ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ (ਜੇਕਰ ਪਤਾ ਸਹੀ ਹੈ)
ਬਿਜਲੀ/ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਿੱਲ (ਨਵੀਂ ਮਿਤੀ ਦਾ)
ਪਾਸਪੋਰਟ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਪਾਸਬੁੱਕ
ਮਕਾਨ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਰਾਇਆ ਨਾਮਾ (Rent Deed)
ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼: ਬਿਨੈਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸਾਈਜ਼ ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋ।
ਅ) ਵੋਟਰ ਕਾਰਡ ਦੀ ਸੋਧ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਲਈ (ਫਾਰਮ 8):
ਮੌਜੂਦਾ ਵੋਟਰ ਕਾਰਡ (EPIC) ਦੀ ਕਾਪੀ।
ਜਿਸ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਸਬੂਤ (ਜਿਵੇਂ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਲਈ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ)।
ੲ) ਨਾਮ ਕਟਵਾਉਣ ਲਈ (ਫਾਰਮ 7):
ਸਬੰਧਤ ਵੋਟਰ ਦਾ ਵੋਟਰ ਕਾਰਡ ਨੰਬਰ।
ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਡੇਥ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (Death Certificate) ਦੀ ਕਾਪੀ ਲਗਾਉਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5. ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤੇ ਅਤੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ SIR ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਗ ਵੋਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਬੀ.ਐਲ.ਓ. ਖੁਦ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ Voter Helpline App ਜਾਂ voters.eci.gov.in ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਵੀ ਚੈੱਕ ਅਤੇ ਅਪਡੇਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ: SIR ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਦਮ ਹੈ, ਜੋ ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ BLO ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ।
